- شهر بسطام در استان سمنان و در ۶ کیلومتری شمال شرقی شاهرود قرار دارد.مجموعه تاریخی بسطام در مرکز این شهر قرار دارد و در آن ۱۷ بنا از نیمه اول قرن اول تا دوره معاصر قرار دارد.
مجموعه تاریخی بسطام
بناهای این مجموعه عبارتند از:
مسجد بایزید بسطامی:
مسجد دوم بایزید متعلق به دوره سلجوقی بوده و دارای محرابی گچ بری شده بسیار زیبا می باشد.این محراب سه حاشیه گچ بری شده دارد.
ایوان جنوبی:
اين ايوان که درشرق مقبره امام زاده قرار دارد در حقيقت سالها بعد از احداث بنای امام زاده احداث شده است و رو به شمال قرار گرفته است.
ایوان غربی:
اين ايوان که متعلق به دوره ايلخانی است در غرب صحن مجموعه واقع شده است، ارتفاع ايوان ۵/۱۷متراست و در سال ۷۱۷ هجری قمری در زمان سلطنت محمد خدا بنده «اولجايتو» ساخته شده است.
آرامگاه آل کرت:
يکی از بناهای باارزشی که در مجموعه وجود داشته ومتاسفانه تخريب گرديده بنای مقبره آل کرت است .
برج کاشانه:
در مجموعه آرامگاهی بايزيد بسطامی و در جنوب شرقی مسجد جامع اين شهر واقع است .براساس کتيبه سر در ورودی تاريخ بنای برج به سال ۷۰۰ هجری قمری بر می گردد.
دالان و ایوان اولجایتو:
اين دالان وايوان در سال ۷۱۳ هجری قمری درزمان سلطان محمد خدابنده اولجايتو توسط خاندان معماران دامغانی يجاد و يالااقل تزئين شده است.
چله خانه بایزید:
اين صومعه يا چله خانه يا زاويه ، متشکل از سه اتاقک بسيار کوچک است ، ،سقف اين اتاقک های موسوم به معتکف گاه بسيار کوتاه می باشد.گچ بری های صومعه بسیار زیبا و متعلق به دوره ایلخانی می باشد .
گنبد غازان خان:
بنای آرامگاه را به غازان خان (قرن۷) نسبت می دهند . غازان خان گنبدی برآرامگاه امام زاده محمد و گنبدی نيز برآرامگاه بايزيد بنا کرده و در نظر داشته که جسد بايزيد را بدانجا منتقل کند که گويا چون بايزيد را در خواب از اين کار ناراضی می بيند از تصميم خود منصرف می شود.
مدرسه شاهرخیه:
اين مدرسه که در شرق مسجد بايزيد واقع گرديده يکی از بنا های باارزش و با اهميت مجموعه تاريخی بسطام می باشد . اين مدرسه که بنايی وسيع ،آجری ودو طبقه می باشد نام بانی آن يعنی شاهرخ تيموری را برخود دارد.
مسجد جامع :
در جنوب مجموعه بايزيد قرار دارد واز بنا های غازان خان بوده وبين سالهای ۷۰۰ تا ۷۰۶ هجری ساخته شده.
مسجد ایلخانی:
اين مسجد نيز توسط خاندان معماران دامغانی ايجاد گرديده است.
آرامگاه امام زاده محمد:
بقعه زيبای امام زاده محمد ، مقبره فرزند امام جعفر صادق عليه السلام می باشد .بنای اوليه بقعه از غازان خان (۷۰۳ – ۶۷۰ ه . ق )است که در زمان سلطان محمد خدابنده اولجايتو تعمير گرديده است.
منار سلجوقی:
منار آجری بسيار زيبای مجموعه بسطام در سمت شرق مسجد بايزيد و متصل به آن واقع شده است . بر طبق کتيبه کوفی آجری منار ، منار در سال ۵۱۴هجری قمری ساخته شده است. ارتفاع منار ۵/۱۴ متر می باشد .
حمام بسطام:
این بنا متعلق به اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی می باشد و در مجاورت مدرسه شاهرخیه قرار دارد.
مسجد اول بایزید:
بنای کنونی مسجد اول بايزيد بشکل يک مربع مستطيل بوده و حاوی کهن ترين آثاريست که تا بحال در مجموعه کشف شده است و در عمقی تقريبا يک متر پايين تر ازفرش فعلی مسجد قرار دارد .
رواق
از اقدامات ديگری که در دوره صفويه و در زمان حکومت اميرغيب ابن استاجلو در مجموعه تاريخی بسطام صورت گرفته است ، تبديل حياط مسجد دوم بايزيد وآرامگاه امام زاده محمد به يک فضای مسقف است که رواق ناميده شد .
آرامگاه گمنام:
یا مسجد زنانه احتمالا متعلق به دوره قاجار می باشد که گنبد آن با بقیه بناهای این مجموعه متفاوت می باشد و هم اکنون به نام مسجد زنانه مورد استفاده خانم ها قرار دارد.
ثبت دیدگاه